รางเดินสายไฟกับ Busduct ต่างกันอย่างไร เลือกใช้แบบไหนในอาคาร

เมื่ออาคารต้องจ่ายไฟด้วยสายไฟฟ้าจำนวนมาก การเลือกระหว่างรางเดินสายไฟกับ Busduct ต้องดูมากกว่าราคาวัสดุหรือพื้นที่หน้าตัด วิธีติดตั้งมีผลต่อการระบายความร้อน น้ำหนักที่ระบบรองรับ พื้นที่ในชาฟต์ และความสะดวกในการบำรุงรักษา โดยรางเดินสายไฟในบทความนี้ครอบคลุม Wireway, Cable Tray และ Cable Ladder

Cable Management ใช้รองรับและจัดเส้นทางสายไฟฟ้า ส่วน Busduct เป็นระบบจ่ายไฟที่ใช้ตัวนำ Busbar อยู่ภายใน Enclosure ทั้งสองระบบทำหน้าที่ต่างกันและสามารถใช้ร่วมกันได้ ตัวอย่างที่พบได้ในอาคารสูงคือใช้ Busduct เป็น Main Feeder ภายในชาฟต์ระบบไฟฟ้า แล้วกระจายวงจรย่อยด้วยสายไฟฟ้าบน Cable Tray หรือ Cable Ladder

รางเดินสายไฟกับ Busduct สำหรับระบบจ่ายไฟในอาคารสูง

1. Cable Management คืออะไร

Cable Management คือระบบสำหรับรองรับ ปกป้อง และจัดเส้นทางสายไฟฟ้าตลอดแนวติดตั้ง การเลือกชนิดรางต้องสัมพันธ์กับขนาดและน้ำหนักสาย สภาพแวดล้อม รูปแบบการแยกวงจร และวิธีเข้าถึงเพื่อบำรุงรักษา

1.1 Wireway

Wireway ช่วยป้องกันสายจากการสัมผัสและสิ่งแปลกปลอมได้มากกว่ารางเปิด แต่โครงสร้างที่มีฝาปิดทำให้การระบายอากาศต่างจาก Cable Tray และ Cable Ladder หากมีสายไฟฟ้าหลายวงจรอยู่ภายใน ต้องตรวจพื้นที่บรรจุสายและพิกัดกระแสของสายตามวิธีติดตั้งจริง

1.2 Cable Tray

Cable Tray เหมาะกับแนวที่ต้องเข้าถึงสายระหว่างติดตั้งหรือบำรุงรักษา แม้รางเปิดจะช่วยให้อากาศถ่ายเทได้ดี แต่การวางสายซ้อนหลายชั้น มัดสายชิดกัน หรือติดฝาปิดเพิ่มภายหลัง อาจทำให้การระบายความร้อนต่างจากเงื่อนไขที่ใช้คำนวณ

1.3 Cable Ladder

Cable Ladder เหมาะกับสายไฟฟ้าขนาดใหญ่และแนวที่ต้องรับน้ำหนักต่อเนื่อง นอกจากความกว้างราง ต้องตรวจน้ำหนักรวม ระยะจุดแขวน ระยะขั้นบันได รัศมีดัด และอุปกรณ์ยึดสาย โดยเฉพาะแนวดิ่งหรือจุดที่อาจรับแรงในภาวะลัดวงจร

มาตรฐาน IEC 61537:2023 ระบุข้อกำหนดและการทดสอบสำหรับระบบ Cable Tray และ Cable Ladder ที่ใช้รองรับและจัดวางสาย ส่วนการเลือกขนาดสายและวิธีติดตั้งต้องตรวจมาตรฐานงานติดตั้งทางไฟฟ้าที่โครงการกำหนดควบคู่กัน

เปรียบเทียบ Wireway Cable Tray และ Cable Ladder สำหรับจัดระเบียบสายไฟฟ้า

2. จุดที่ต้องตรวจเมื่อติดตั้งสายไฟฟ้าบนราง

ปัญหาหน้างานมักเกิดจากจำนวนสายและรูปแบบการติดตั้งจริงไม่ตรงกับเงื่อนไขที่ใช้คำนวณ ประเด็นต่อไปนี้จึงควรถูกระบุในแบบและตรวจอีกครั้งก่อนส่งมอบ

2.1 ใช้เกณฑ์บรรจุสายให้ตรงกับชนิดระบบ

คำว่า Conduit Fill ใช้กับเกณฑ์บรรจุสายในท่อร้อยสาย ไม่ควรนำมาใช้แทนข้อกำหนดของ Wireway, Cable Tray และ Cable Ladder ทั้งหมด เพราะแต่ละระบบมีรูปทรง การระบายความร้อน และวิธีรองรับสายต่างกัน

สำหรับรางเดินสายไฟ ต้องตรวจเกณฑ์ของระบบนั้นโดยตรง พร้อมพิจารณารูปแบบการเรียงสาย พิกัดกระแสหลังปรับค่าจากอุณหภูมิและการรวมกลุ่ม น้ำหนักบรรทุก และพื้นที่สำหรับเข้าถึงสาย การเห็นพื้นที่ว่างบนรางจึงไม่ได้หมายความว่าจะเพิ่มสายได้ทันที

2.2 ตรวจความร้อนจากการรวมกลุ่มสาย

เมื่อสายไฟฟ้าหลายวงจรอยู่ชิดกัน ความสามารถในการระบายความร้อนจะลดลง หากหน้างานเพิ่มจำนวนสาย เปลี่ยนจากวางชั้นเดียวเป็นหลายชั้น หรือมัดสายแน่นกว่าที่กำหนด พิกัดกระแสที่คำนวณไว้อาจไม่สอดคล้องกับสภาพติดตั้งจริง

ก่อนเพิ่มสายควรตรวจโหลด อุณหภูมิแวดล้อม วิธีจัดวาง และค่าปรับลดพิกัดกระแสตามมาตรฐานโครงการหรือข้อมูลจากผู้ผลิตสาย ไม่ควรใช้เพียงอุณหภูมิผิวสาย ณ เวลาตรวจเป็นข้อสรุป เพราะโหลดอาจเปลี่ยนตามช่วงเวลา

2.3 จัดสายไฟฟ้าแกนเดียวตามรูปแบบที่ออกแบบไว้

สายไฟฟ้ากระแสสลับแบบแกนเดียวต้องจัดตำแหน่งเฟสและ Neutral ตามแบบ เช่น Flat Formation หรือ Trefoil Formation การแยกตัวนำของวงจรเดียวกันหรือเปลี่ยนตำแหน่งบางเฟสหน้างาน อาจเพิ่มผลจากสนามแม่เหล็ก ทำให้อิมพีแดนซ์ของแต่ละเส้นต่างกัน และกระทบการแบ่งกระแสของสายที่ต่อขนาน หากให้ตัวนำของวงจรเดียวกันผ่านช่องโลหะคนละช่อง ยังอาจเกิดกระแสเหนี่ยวนำและความร้อนในชิ้นส่วนโลหะได้

จุดที่สายผ่านแผ่นโลหะ อุปกรณ์ยึดสาย และการจัดวางบนรางต้องสอดคล้องกับแบบและคำแนะนำของผู้ผลิตสาย หากมีสายต่อขนานหลายชุด ควรควบคุมความยาว เส้นทาง รูปแบบการวาง และการเข้าหัวให้ใกล้เคียงกัน

2.4 เลือกหางปลาและเคเบิ้ลไทร์ให้เหมาะกับงานติดตั้ง

หางปลาต้องเหมาะกับชนิดและขนาดตัวนำ รูปแบบขั้วต่อ ขนาดรูยึด และเครื่องมือย้ำ การใช้หางปลาถูกขนาดแต่ย้ำด้วย Die หรือเครื่องมือไม่ตรงรุ่นยังทำให้จุดต่อมีความต้านทานสูงและเกิดความร้อนได้ การขันจุดต่อควรทำตามค่า Torque ของอุปกรณ์นั้น

เคเบิ้ลไทร์ใช้จัดแนวและรวบสาย แต่ไม่ควรใช้แทนอุปกรณ์รับน้ำหนักหลักหากระบบไม่ได้ออกแบบให้ทำหน้าที่ดังกล่าว การเลือกใช้งานต้องตรวจวัสดุ ช่วงอุณหภูมิใช้งาน ความทน UV และสารเคมีจาก Data Sheet สีของเคเบิ้ลไทร์เพียงอย่างเดียวไม่ยืนยันคุณสมบัติเหล่านี้

Royaltec มีอุปกรณ์สนับสนุนงานติดตั้ง เช่น หางปลา T.LUG และเคเบิ้ลไทร์จาก PANDUIT, BANDEX และ KSS โดยควรเลือกรุ่นจากเงื่อนไขหน้างานและค่าพิกัดใน Data Sheet ไม่ใช่เลือกจากขนาดหรือสีเท่านั้น

3. Busduct คืออะไร และเหมาะกับอาคารสูงอย่างไร

Busduct หรือ Busbar Trunking System เป็นระบบจ่ายไฟที่ประกอบด้วยตัวนำ Busbar ภายใน Enclosure และเชื่อมต่อกันเป็นช่วงหรือ Section ระบบอาจมีจุดแยกจ่ายผ่าน Tap-Off Unit ตามรูปแบบที่ผู้ผลิตกำหนด

เมื่อ Main Feeder ต้องใช้สายไฟฟ้าหลายชุดต่อขนาน ควรนำ Busduct มาพิจารณาเป็นอีกทางเลือก โดยเฉพาะแนวชาฟต์ระบบไฟฟ้าที่มีพื้นที่จำกัดหรืออาคารที่ต้องแยกจ่ายไฟในหลายชั้น ลักษณะงานติดตั้งจะเปลี่ยนจากการดึงและเข้าหัวสายจำนวนมาก เป็นการประกอบ Section, Joint และ Tap-Off ตามแบบของระบบ

การใช้ Busduct ต้องวางแผนและประสานแบบตั้งแต่ต้น โดยกำหนดแนวเดิน ระดับ ขนาดช่องเปิด ตำแหน่ง Joint และ Tap-Off ระยะรองรับ รวมถึงพื้นที่สำหรับติดตั้งและบำรุงรักษาให้ชัดเจน หากข้อมูลหน้างานเปลี่ยนหลังจากกำหนดรูปแบบระบบแล้ว อาจต้องปรับอุปกรณ์หรือแนวติดตั้งหลายส่วน

มาตรฐาน IEC 61439-6:2012 ครอบคลุมเงื่อนไขใช้งาน ข้อกำหนดด้านโครงสร้าง คุณลักษณะทางเทคนิค และการทวนสอบสำหรับ Busbar Trunking System แรงดันต่ำ โดยต้องอ่านร่วมกับ IEC 61439-1

3.1 ข้อมูลที่ควรตรวจในสเปก Busduct

• Rated Current และเงื่อนไขโหลดที่ใช้เลือกขนาด
• Short-Circuit Rating และ Voltage Drop ตลอดแนว
• รูปแบบตัวนำเฟส Neutral และ PE รวมถึงผลจาก Harmonic หากมีโหลด Non-linear
• เส้นทางติดตั้ง ตำแหน่ง Joint, Elbow, Tap-Off และระยะรองรับ
• ระดับการป้องกันของ Enclosure และสภาพแวดล้อม เช่น ความชื้น ฝุ่น หรือความเสี่ยงจากน้ำ
• เอกสาร Design Verification ของรุ่นที่เสนอ รวมถึงขั้นตอนติดตั้ง ตรวจ Torque ทดสอบ และบำรุงรักษา

Royaltec จัดจำหน่าย FURUTEC Busduct พร้อมสนับสนุนข้อมูลผลิตภัณฑ์สำหรับการเลือก Configuration ให้สัมพันธ์กับโหลด เส้นทางติดตั้ง และข้อกำหนดของโครงการ โดยค่าพิกัดต้องยืนยันจาก Data Sheet ของรุ่นที่เสนอทุกครั้ง

4. เปรียบเทียบรางเดินสายไฟกับ Busduct

การเปรียบเทียบควรดูค่าใช้จ่ายเมื่อติดตั้งเสร็จทั้งระบบ ซึ่งรวมวัสดุ อุปกรณ์รองรับ แรงงาน พื้นที่ติดตั้ง การทดสอบ และการบำรุงรักษา การดูเฉพาะราคาสายไฟฟ้ากับราคา Busduct ยังไม่สะท้อนต้นทุนของระบบทั้งหมด

เปรียบเทียบการใช้รางเดินสาย กับ ระบบ Busduct

4.1 เมื่อใดควรเลือกใช้สายไฟฟ้าบนราง

สายไฟฟ้าบน Wireway, Cable Tray หรือ Cable Ladder เหมาะกับแนวที่แตกแขนงหลายทิศทาง วงจรย่อยจำนวนมาก หรืองานที่ต้องปรับเส้นทางและเพิ่มสายเป็นรายวงจร ระบบนี้มีความยืดหยุ่น แต่ต้องติดตาม Capacity ของราง น้ำหนัก และผลจากการรวมกลุ่มทุกครั้งที่มีการเปลี่ยนแปลง

4.2 เมื่อใดควรเลือกใช้ Busduct

ควรนำ Busduct มาพิจารณาเมื่อโครงการมีเงื่อนไขต่อไปนี้:

• Main Feeder มีกระแสสูงและต้องใช้สายไฟฟ้าต่อขนานหลายชุด
• ชาฟต์ระบบไฟฟ้าหรือพื้นที่แนวเดินมีข้อจำกัด
• ต้องการจุด Tap-Off เพื่อแยกจ่ายไฟตามชั้นหรือโซน
• แบบสถาปัตยกรรมและงานระบบสามารถประสานตำแหน่งได้ชัดเจนตั้งแต่ต้น
• โครงการต้องการลดจำนวนงานดึงสายและจุดเข้าหัวในแนว Main Feeder

การตัดสินใจยังต้องตรวจพิกัดไฟฟ้า Layout หน้างาน สภาพแวดล้อม ขั้นตอนติดตั้ง และค่าใช้จ่ายรวมของทั้งระบบร่วมกัน

4.3 เมื่อใดควรใช้ทั้งสองระบบร่วมกัน

อาคารสูงสามารถใช้ Busduct สำหรับ Main Distribution หรือแนวชาฟต์ และใช้สายไฟฟ้าบน Cable Tray หรือ Cable Ladder สำหรับวงจรย่อยที่กระจายไปยังโหลดปลายทาง แนวทางนี้ทำให้แต่ละระบบถูกใช้ในตำแหน่งที่สอดคล้องกับลักษณะงาน

5. รายการตรวจสอบสำหรับ SI และผู้ออกแบบ

ก่อนสรุปแบบและเลือกอุปกรณ์ ผู้ออกแบบและ SI ควรทบทวนข้อมูลด้านไฟฟ้า พื้นที่ และวิธีติดตั้งให้ตรงกัน หากโหลดหรือแนวเดินระบบเปลี่ยน ขนาดราง ขนาด Busduct ตำแหน่งจุดต่อ และอุปกรณ์รองรับอาจต้องปรับตาม

• ยืนยัน Load Schedule วิธีคำนวณ และแผนขยายระบบ
• ตรวจขนาด จำนวน น้ำหนัก และรัศมีดัดของสายไฟฟ้า
• กำหนดรูปแบบการวางสายแกนเดียวและสายต่อขนานในแบบ
• ตรวจ Load Rating ของราง ระยะรองรับ และพื้นที่เข้าถึงเพื่อบำรุงรักษา
• แยกสาย Power, Control และ Communication ตามข้อกำหนดของโครงการ
• ตรวจเส้นทาง Joint, Tap-Off, ช่องเปิด และระยะรองรับของ Busduct
• เลือกหางปลา เคเบิ้ลไทร์ Cable Cleat และอุปกรณ์ยึดจากค่าพิกัดของรุ่นจริง
• กำหนดขั้นตอนตรวจ Torque ทดสอบ และบันทึกผลก่อนจ่ายไฟ

6. สรุปแนวทางเลือกใช้งาน

การเลือกระหว่างรางเดินสายไฟกับ Busduct ควรเริ่มจากหน้าที่ของวงจรและ Layout จริง รางเดินสายไฟเหมาะกับวงจรที่แตกแขนงหลายจุดและต้องการความยืดหยุ่นในการเพิ่มหรือปรับเส้นทาง ส่วน Busduct ควรนำมาพิจารณาสำหรับ Main Feeder ที่มีกระแสสูง ต้องใช้สายไฟฟ้าต่อขนานหลายชุด หรือมีพื้นที่ในชาฟต์จำกัด

ในอาคารสูงสามารถใช้ Busduct สำหรับแนวจ่ายไฟหลัก และใช้สายไฟฟ้าบน Cable Tray หรือ Cable Ladder เพื่อกระจายไปยังวงจรย่อย การเลือกขั้นสุดท้ายต้องอ้างอิงข้อมูลโหลด วิธีติดตั้ง พื้นที่หน้างาน และค่าพิกัดของผลิตภัณฑ์จริง

Royaltec มี Cable Management Solution สำหรับ Wireway, Cable Tray และ Cable Ladder รวมถึง FURUTEC Busduct พร้อมอุปกรณ์สนับสนุนงานเชื่อมต่อและจัดสาย ผู้เชี่ยวชาญของ Royaltec สามารถให้ข้อมูลผลิตภัณฑ์และช่วยตรวจสอบสเปกเบื้องต้นให้เหมาะกับข้อกำหนดของโครงการ

หากคุณกำลังวางสเปกโครงการและต้องการข้อมูลทางเทคนิคเกี่ยวกับรางเดินสายไฟหรือระบบ Busduct สำหรับอาคาร ติดต่อ Royaltec เพื่อขอคำปรึกษาและตรวจสอบแนวทางเลือกใช้งานให้เหมาะกับโหลด พื้นที่ติดตั้ง และแผนขยายระบบ

 โทร : 02-9344790
Line : @royaltec หรือ https://lin.ee/AwYkey4
Facebook : Royaltec Thailand
www.royaltec.com